Çevre kirliliği ve izinsiz ağaç kesimi nereye, nasıl şikâyet edilir?

Çevre kirliliği ya da izinsiz ağaç kesimi gören herkes şikâyette bulunabilir; zarar görmüş olmak şart değildir. Kirlilikte ilk adres, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının il müdürlüğü ve Bakanlığın ALO 181 hattıdır. Ormanda ağaç kesiliyorsa orman idaresi ve kolluk devreye girer. Fiil suç oluşturuyorsa savcılığa da gidilebilir.

Şikâyet etmek için zarar görmüş olmak gerekir mi?

Hayır. Anayasa'nın 56. maddesi, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı olduğunu söyler. Aynı madde, çevre kirlenmesini önlemeyi Devletin ve vatandaşların ödevi sayar. Çevre Kanunu da bu çizgidedir: başta idare olmak üzere herkes çevrenin korunması ve kirliliğin önlenmesiyle görevlidir (m. 3).

Şikâyet hakkının doğrudan dayanağı Çevre Kanunu'nun 30. maddesidir. Çevreyi kirleten ya da bozan bir faaliyetten zarar gören veya bu faaliyetten haberdar olan herkes, ilgili mercilere başvurarak gerekli önlemlerin alınmasını ya da faaliyetin durdurulmasını isteyebilir.

Uygulamada en sık duyduğum çekince "arazi benim değil, karışamam" cümlesidir. Kanun bu çekinceyi karşılamaz. Faaliyetten haberdar olmak başvuru için yeterlidir.

Çevre kirliliği nereye şikâyet edilir?

Atık ve artıkları çevreye zarar verecek şekilde, yönetmeliklerdeki standartlara aykırı olarak çevreye vermek, depolamak ve taşımak Çevre Kanunu'na göre yasaktır (m. 8). Kirlenme olduğunda kirleten, kirlenmeyi durdurmak ve etkisini gidermek ya da azaltmakla yükümlüdür.

Bu yasağın denetimi Bakanlıktadır. Bakanlık gerektiğinde denetim yetkisini il özel idarelerine, çevre denetim birimi kuran belediyelere, Emniyet Genel Müdürlüğüne, Jandarma Genel Komutanlığına ve Sahil Güvenlik Komutanlığına da devredebilir (m. 12). Taşrada idari yaptırım kararlarını Bakanlığın il müdürleri verir (m. 24). Bu yüzden kirlilik şikâyetinin ilk adresi, olayın olduğu ildeki Bakanlık il müdürlüğüdür.

Bakanlığın resmi çağrı merkezi ALO 181'dir. 181 numarası haftanın yedi günü, günün yirmi dört saati açıktır. Bakanlığın alo181.gov.tr sayfasında çevrim içi başvuru ve mobil uygulama kanalları da gösterilir. Hattın konu listesinde hava, su, deniz ve toprak kirliliği açıkça yer alır. Telefon numaraları ve başvuru kanalları değişebilir; başvurmadan önce idarenin sitesinden teyit etmek gerekir.

İzinsiz ağaç kesimi nereye bildirilir?

Burada ilk soru, ağacın nerede olduğudur. Devlet ormanında fidan ve ağaç kesmek, sökmek, ağaçları boğmak, yaralamak ya da dallarını kesmek Orman Kanunu'na göre yasaktır (m. 14). Aynı madde, ormana araçla yıkıntı, inşaat atığı, hafriyat ya da çöp dökülmesini de yasaklar. Devlet ormanında dikili ağacı kesmek, kökünden sökmek ya da boğmak ayrıca suçtur (m. 91).

Ormandaki kesimde muhatap orman idaresi ve kolluktur. Orman memurları, Kanuna aykırı fiillerin delillerini tutanakla tespit eder. Orman muhafaza memurlarının şüpheliyi yakalama yetkisi vardır. Polis ve jandarma, istendiğinde orman memurlarına yardım etmek zorundadır (m. 79). Suça ilişkin ihbar kolluğa da yapılabildiği için kesimi gören kişi en yakın jandarma ya da polis birimine de bildirebilir.

Orman Kanunu'nun bu hükümleri Devlet ormanları içindir. Şehirdeki park ve sokak ağacı bunların konusu değildir. Kent içindeki ağaçlar için hangi idarenin hangi madde uyarınca yetkili olduğunu bu yazıda göstermiyorum. ALO 181'in konu listesinde de ağaç kesimi açıkça yer almaz. Kesim çevreyi bozan bir faaliyet niteliğindeyse Çevre Kanunu'nun 30. maddesindeki başvuru hakkı burada da kullanılabilir; fiil suç oluşturuyorsa savcılık ve kolluk yolu açıktır.

Kirlilik ya da kesim suçsa savcılığa da gidilebilir mi?

Evet. İdareye şikâyet ile savcılığa suç duyurusu birbirinin yerine geçmez; ikisi birlikte yürüyebilir. Çevre Kanunu, kendi düzenlediği fiiller için başka kanunlardaki cezaların uygulanmasına engel olmadığını açıkça söyler (m. 27).

Türk Ceza Kanunu'na göre atık ya da artıkları teknik usullere aykırı ve çevreye zarar verecek şekilde toprağa, suya ya da havaya kasten vermek suçtur (m. 181). Taksirle, yani dikkatsizlik ve özensizlik yüzünden buna neden olmak da ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir (m. 182).

Suça ilişkin ihbar ya da şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir. Valiliğe ya da kaymakamlığa yapılan ihbar da savcılığa gönderilir. İhbar yazılı olabileceği gibi, tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158).

Şikâyet nasıl yazılmalı, sonucu nasıl öğrenilir?

Yazılı şikâyet, neyin ne zaman bildirildiğini sonradan göstermeyi kolaylaştırır. Soyut ve genel nitelikteki bir ihbarda savcılık, soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verir (Ceza Muhakemesi Kanunu m. 158). Bu nedenle şikâyetin somut olması gerekir. Şunların bulunması işe yarar:

• Olayın tam yeri: adres, mahalle, varsa konum bilgisi.
• Tarih ve saat; olay tekrarlanıyorsa hangi günlerde görüldüğü.
• Fotoğraf ya da video.
• Kirliliği ya da kesimi yapan biliniyorsa onun bilgisi; bilinmiyorsa görülen araç, plaka ya da iş makinesi.
• Varsa olayı gören diğer kişilerin adı.

Şikâyetten sonra ne yapıldığını öğrenmek için bilgi edinme hakkı kullanılabilir. Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir. Çevre Kanunu bu hakkı çevreye ilişkin bilgiler için ayrıca tekrarlar (m. 30). Başvurulan kurum, istenen bilgi ya da belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlar; başka bir birimden ya da kurumdan görüş alınması gerekiyorsa erişim otuz iş günü içinde sağlanır ve uzatma gerekçesiyle birlikte başvuru sahibine yazılı bildirilir. Açıklanması üreme alanları ya da nadir türler gibi çevresel değerlere zarar verecek bilgi talepleri reddedilebilir.

Şikâyetten sonra idare ne yapabilir?

Denetimde Kanuna aykırılık bulunursa idare, aykırı faaliyete bir defaya mahsus ve bir yılı aşmamak üzere düzeltme süresi verebilir. Süre içinde düzeltilmezse faaliyet durdurulur. Çevre ve insan sağlığı bakımından tehlike yaratan faaliyetler ile çevre izni olmayan faaliyetler ise süre verilmeden durdurulur (Çevre Kanunu m. 15).

Bunun yanında idari para cezası verilebilir. Bu kararı Bakanlık ya da denetim yetkisi devredilen kurum verir (m. 24). Ceza tutarlarına bu yazıda yer vermiyorum; güncel tutar idareden öğrenilmelidir. Kirleten gereken önlemi almazsa idarenin bu iş için yaptığı harcama da kirletenden tahsil edilir (m. 3).

Duyarlılık sayfasında ters lale için "başını toprağa eğse de renklerinden ve yaşama sevincinden vazgeçmez" diye yazdım; doğayı korumanın hukuktaki karşılığı da çoğu zaman yazılı ve somut bir başvurudur.

Kısaca

• Şikâyet için zarar görmüş olmak gerekmez; faaliyetten haberdar olmak yeter.
• Kirlilikte ilk adres Bakanlığın il müdürlüğü ve ALO 181 hattıdır.
• Devlet ormanında ağaç kesiminde orman idaresi ve kolluk muhataptır.
• Kent içindeki ağaç Orman Kanunu'nun bu hükümlerinin konusu değildir.
• Fiil suç oluşturuyorsa savcılığa ya da kolluğa ihbar, idareye şikâyetle birlikte yürüyebilir.
• Şikâyet yer, tarih ve fotoğrafla somut kurulmalıdır.
• Sonuç, bilgi edinme başvurusuyla öğrenilebilir.

Bu yazı genel çerçeveyi anlatır. Her olayın yeri, her faaliyetin izin durumu ve her idarenin yetkisi farklıdır; somut bir durumda hangi kapıya gidileceği, olayın koşullarıyla birlikte değerlendirilir.

Yazı 30 Ekim 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre hazırlanmıştır. Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği çerçevesinde, yalnızca bilgilendirme amacıyla yayımlanır. Bu metin genel bilgilendirme amaçlı bir değerlendirme olup, somut olaya ilişkin hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.