İş kazasında işveren hangi hâllerde sorumlu olur?

Bir iş kazasından sonra işçinin ya da yakınlarının ilk sorusu çoğu zaman şudur: bu kazadan işveren sorumlu mu? Kısa cevap şu: işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla kanunen yükümlüdür. Kaza bu yükümlülüğe aykırılık yüzünden olmuşsa işveren işçinin zararını gidermekle sorumludur. Sorumluluğun ölçüsünü ise kazada kimin ne ölçüde kusurlu olduğu belirler.

Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, işyerinde bulunulan sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle ya da işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olayı iş kazası sayar. Hangi olayların bu kapsama girdiği ayrı bir konudur; bu yazı kazadan sonra işverenin sorumluluğunu anlatıyor.

İşverenin iş güvenliği yükümlülükleri nelerdir?

Temel kural 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 4'tedir. İşveren, mesleki risklerin önlenmesi için her türlü tedbiri alır, organizasyonu kurar, gerekli araç ve gereçleri sağlar. Risk değerlendirmesi yapar ya da yaptırır. Risk değerlendirmesi, işyerindeki tehlikelerin belirlenip bunlara karşı alınacak önlemlerin planlanmasıdır. İşveren ayrıca alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.

Eğitim de bu yükümlülüğün parçasıdır (m. 17). Eğitim özellikle işe başlamadan önce ve iş ya da ekipman değiştiğinde verilir, düzenli aralıklarla tekrarlanır. İş kazası geçiren çalışana işe dönmeden önce ilave eğitim verilir. Eğitim ve iş güvenliği tedbirlerinin giderleri çalışana yüklenemez.

Uygulamada sık gördüğüm yanılgı, işyeri dışından iş güvenliği hizmeti alındığında sorumluluğun o firmaya geçtiğinin düşünülmesidir. Kanun bu konuda açıktır: işyeri dışından hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz (m. 4/2).

Aynı yükümlülük iş sözleşmesinin de parçasıdır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 417'ye göre işveren, iş sağlığı ve güvenliği için gerekli her türlü önlemi almak ve araç gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür. İşverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü ya da vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararlar, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine göre tazmin edilir.

İşverenin kusuru nasıl belirlenir?

Sorumluluk, kazanın işverenin bu yükümlülüklerinden birine aykırılıkla bağlantılı olup olmadığına bakılarak değerlendirilir. Kusur oranı, kazada tarafların her birinin ne ölçüde kusurlu olduğunu gösteren paydır. Bu oran kaza sonrası tutulan kayıtlarla kendiliğinden ortaya çıkmaz; dava sırasında belirlenir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 266'ya göre mahkeme, çözümü özel ya da teknik bilgi gerektiren hâllerde o alanda bilgisi olan kişilerin görüşünü alır. Bu inceleme, mahkemenin teknik bir konuda bilgi sahibi kişilerden görüş istemesidir. İş güvenliğine ilişkin kusur tartışması da çoğu zaman teknik bilgi gerektirir. Bu yüzden risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve kaza kayıtları gibi belgeler, kusurun tartışıldığı aşamada önem taşır.

İşçinin kendi kusuru tazminatı etkiler mi?

Etkileyebilir. Kanun çalışana da yükümlülük yükler (6331 m. 19). Çalışan, aldığı eğitime ve talimatlara uygun çalışmak, kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak, güvenlik donanımlarını keyfi olarak çıkarmamak ve fark ettiği ciddi tehlikeyi bildirmekle yükümlüdür.

Hukukta müterafik kusur denilen durum, zarar görenin zararın doğmasına ya da artmasına kendi davranışıyla katkıda bulunmasıdır. TBK m. 52'ye göre zarar gören, zararın doğmasında ya da artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir ya da tamamen kaldırabilir. İndirimin ölçüsü her olayın koşullarına göre belirlenir.

Bunun öbür yüzü de önemlidir. 6331 m. 4/3'e göre çalışanların iş güvenliği yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez. Yani işçinin kusurlu olması, işverenin önlem alma, eğitim verme ve denetleme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Sorumluluk için ayrıca illiyet bağı aranır. İlliyet bağı, işverenin davranışı ile ortaya çıkan zarar arasındaki sebep sonuç ilişkisidir. Bu bağın kurulup kurulmadığı ya da kesilip kesilmediği, somut olayın bütün koşullarıyla ayrıca değerlendirilir.

İşçi hangi tazminatları isteyebilir?

TBK m. 54 bedensel zararları sayar. Bunlar tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır. Bu kalemler maddi tazminatın konusudur. Tazminatın hesabı kanundaki kurallara göre, her olayın kendi bilgileri üzerinden yapılır.

Maddi zararın yanında manevi tazminat da istenebilir. Manevi tazminat, yaşanan acı ve üzüntünün karşılığı olarak ödenen paradır. TBK m. 56'ya göre bedensel bütünlüğü zedelenen kişiye uygun bir miktar para ödenmesine karar verilebilir. Ağır bedensel zarar ya da ölüm hâlinde kişinin yakınları da manevi tazminat isteyebilir.

Dava nerede ve hangi sürede açılır?

İşçi ile işveren arasındaki iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara iş mahkemesi bakar (İş Mahkemeleri Kanunu m. 5). İş kazasından doğan tazminat davalarında, genel yetki kurallarına ek olarak kazanın ya da zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (m. 6/3).

Okuyucuların sık karıştırdığı bir nokta var. İşçilik alacaklarının çoğunda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk, tarafların dava öncesinde tarafsız bir kişinin yardımıyla anlaşmaya çalıştığı yoldur. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında ise bu zorunluluk yoktur (m. 3/3).

İşverenin sorumluluğu sözleşmeye aykırılık hükümlerine bağlı olduğu için, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça on yıllık genel zamanaşımı süresi uygulanır (TBK m. 146). Zamanaşımı, süre geçtikten sonra hakkın dava yoluyla istenmesinin önüne geçen engeldir. Sürenin hangi günden başladığı somut olaya göre değerlendirilir; bu hesabın erken yapılması gerekir.

Kaza nereye bildirilir, SGK işverene başvurabilir mi?

İşveren bütün iş kazalarının kaydını tutar, gerekli incelemeyi yapar ve rapor düzenler (6331 m. 14). Kazayı o yerin kolluk kuvvetlerine derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna ise en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirir.

Sosyal Güvenlik Kurumu, kazadan sonra sigortalıya kanun gereği bazı ödemeler yapar. Kaza işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse Kurum, yaptığı ödemeleri işverenden ister (Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 21). Buna rücu denir: ödeme yapan kurumun bu ödemeyi asıl sorumludan geri istemesi. Kurumun isteyebileceği tutar, sigortalının işverenden isteyebileceği tutarla sınırlıdır.

Kısaca

• İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür: önlem alır, eğitim verir, risk değerlendirmesi yapar ya da yaptırır, denetler (6331 m. 4, m. 17).
• İşyeri dışından iş güvenliği hizmeti alınması işverenin sorumluluğunu kaldırmaz.
• Kusur oranı dava sırasında belirlenir; mahkeme teknik konularda bilgi sahibi kişilerin görüşünü alır (HMK m. 266).
• İşçinin kendi kusuru varsa tazminat indirilebilir (TBK m. 52); ama bu, işverenin yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
• İşçi maddi ve manevi tazminat isteyebilir (TBK m. 54, m. 56); ağır bedensel zarar ya da ölümde yakınlar da manevi tazminat isteyebilir.
• Dava iş mahkemesinde açılır; iş kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu değildir. Genel zamanaşımı süresi on yıldır (TBK m. 146).
• İşveren kazayı kolluğa derhal, Sosyal Güvenlik Kurumuna üç iş günü içinde bildirir; mevzuata aykırılık varsa Kurum yaptığı ödemeleri işverenden isteyebilir.

Yazı 8 Ekim 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre hazırlanmıştır. Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği çerçevesinde, yalnızca bilgilendirme amacıyla yayımlanır. Bu metin genel bilgilendirme amaçlı bir değerlendirme olup, somut olaya ilişkin hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.