Sokak hayvanlarına zarar vermenin hukuki sorumluluğu

Sokak hayvanını kasten öldürmek, ona işkence etmek ya da acımasız ve zalimce davranmak bugün suçtur ve hapis cezası gerektirir. Dövmek, aç ve susuz bırakmak, zarar verecek bir şey yedirmek gibi fiiller ise idari para cezasına bağlanmıştır. Bu kuralların hepsi 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nda yer alır.

Bu konuda bana en sık sorulan soru ise cezanın ne olduğu değil, nereye başvurulacağıdır. Sokak hayvanında bu sorunun cevabı, sahipli bir hayvandakinden farklıdır.

Sokak hayvanı kanunun koruması altında mı?

Sokak hayvanı kanunda "sahipsiz hayvan" olarak geçer ve evcil hayvan tanımının içinde sayılır. Kanuna göre sahipsiz hayvan, sahipli hayvanlar dışında kalan evcil hayvandır. Kanunun ceza hükümleri de "ev hayvanı veya evcil hayvan" ifadesini kullanır. İki tanım birlikte okunduğunda, sokaktaki kedi ve köpeğe yönelik fiiller de bu hükümlerin kapsamına girer.

Kanun ayrıca sahipsiz hayvanların, kanunda sayılan istisnalar dışında öldürülmesini açıkça yasaklar.

Hangi davranışlar yasak?

Hayvanlarla ilgili yasaklar Hayvanları Koruma Kanunu'nun 14. maddesinde tek tek sayılır. Sokak hayvanlarına zarar verme açısından öne çıkanlar şunlardır:

• Hayvanlara kasıtlı olarak kötü davranmak, dövmek, aç ve susuz bırakmak, aşırı soğuğa ve sıcağa maruz bırakmak, fiziksel ve psikolojik acı çektirmek.
• Hayvanlara zarar verebilecek yabancı maddeler vermek.
• Hayvanlara acı, ıstırap ya da zarar veren yiyecekler vermek.
• Hayvanlara işkence yapmak ya da acımasız ve zalimce muamelede bulunmak.
• Yerel yönetimler adına toplanan sahipsiz hayvanları bakımevi dışında bir yere terk etmek.

Kanunda "zehirleme" kelimesi geçmez. Zehirli yiyecek bırakmak gibi fiiller, zarar veren madde ya da yiyecek verme yasakları içinde değerlendirilir. Hayvan bu yüzden ölmüşse kasten öldürme hükmü de gündeme gelir. Hangi hükmün uygulanacağı somut olayın koşullarına göre belirlenir.

Mama ve su kaplarının ya da kulübelerin kaldırılması da sık konuşulan bir konudur. Kanunda bu fiile özgü ayrı bir yasak ya da yaptırım yer almıyor. Fiilin, hayvanı aç ve susuz bırakma gibi bir yasağın kapsamına girip girmediği somut olaya göre değerlendirilir.

Hangi fiil suç, hangisi idari para cezası?

Kasten öldürme, işkence ve acımasız ve zalimce muamele suçtur; dövme, aç bırakma, zarar veren yiyecek verme gibi fiiller ise idari para cezası gerektirir. İdari para cezası, mahkemenin değil idarenin verdiği para cezasıdır.

Kanunun 28/A maddesine göre bir ev hayvanını ya da evcil hayvanı kasten öldürmenin cezası altı aydan dört yıla kadar hapis, işkence ya da acımasız ve zalimce muamelenin cezası ise altı aydan üç yıla kadar hapistir. Hayvanlara cinsel saldırı da ayrı bir suç olarak düzenlenmiştir; hapis cezasının yanında adli para cezası da öngörülür. Suç birden fazla hayvana karşı aynı anda işlenirse verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Dövme ile işkence arasındaki çizgi kanunda tarif edilmez. Bir fiilin hangi tarafta kaldığı, fiilin ağırlığına ve olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Türk Ceza Kanunu'nda bugün hayvana eziyeti ayrıca düzenleyen bir madde yoktur. Hayvanlara yönelik suçların ceza hükümleri Hayvanları Koruma Kanunu'ndadır.

İdari para cezası hayvan başına hesaplanır. Kanundaki tutarlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu yüzden güncel tutar her yıl değişir.

İdari para cezasını kim verir?

İdari para cezasını belediye değil, Tarım ve Orman Bakanlığı ya da bakanlığın yetki devrettiği mülki amir verir. Mülki amir, il ya da ilçenin en büyük idari amiridir: ilde vali, ilçede kaymakam.

Belediyenin bu kanundaki görevi farklıdır: sahipsiz hayvanların kayıt altına alınması ve hayvan bakımevi. Bir kabahate ya da suça konu olup el konulan kedi ve köpekler, bakımevi bulunan en yakın belediye tarafından hayvan bakımevine götürülür.

Hayvanlara ağrı, acı ya da zarar veren kişinin hayvan bulundurması da denetimle yetkili merci tarafından yasaklanır.

Sokak hayvanına zarar verildiğini gören kişi nereye başvurur?

İhbar kolluğa, yani polise ya da jandarmaya, Cumhuriyet başsavcılığına ve il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne yapılabilir; sokak hayvanında bu son adres ayrı önem taşır.

Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre suç ihbarı Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılır. Valiliğe ya da kaymakamlığa yapılan ihbar da ilgili başsavcılığa gönderilir. İhbar yazılı olarak yapılabilir; sözlü ihbar da tutanağa geçirilir.

Hayvanları Koruma Kanunu'ndaki suçlarda bir özellik vardır. Savcılığın soruşturma yapabilmesi, Tarım ve Orman Bakanlığının il ya da ilçe müdürlüğünün başsavcılığa yazılı başvurusuna bağlıdır. Kanun bu başvuruyu muhakeme şartı sayar. Muhakeme şartı, soruşturmanın yürüyebilmesi için önce yerine gelmesi gereken koşul demektir.

Bunun istisnası suçüstü hâlidir. Suçüstü, kabaca suçun işlendiği sırada ya da işlendikten hemen sonra fark edilip failin yakalandığı durumdur. Bu durumda soruşturma genel kurallara göre yürür.

Sahipli bir hayvana karşı işlenen suçlarda hayvan sahibinin şikâyeti de soruşturmayı başlatabilir. Sokak hayvanının sahibi olmadığı için bu yol işlemez. Bu yüzden suçüstü dışındaki bir olayda ihbarın il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne de yapılması, sürecin ilerlemesi bakımından önem taşır.

İhbar ederken hangi bilgiler not edilmeli?

Olayın yeri, tarihi ve saati, ihbarı alan makamın işini kolaylaştıran ilk bilgilerdir. Fiili yapan kişiye dair görülenler ve varsa tanıkların adı ve iletişim bilgisi de not edilmelidir. Hayvanın durumunu gösteren fotoğraf ya da video, ihbara bilgi olarak eklenebilir.

Benim önerim, bu bilgilerin olay tazeyken yazılı bir nota dökülmesidir. Aradan zaman geçtikçe ayrıntılar kaybolur.

Kısaca

• Sokak hayvanı kanunda "sahipsiz hayvan" olarak geçer ve evcil hayvan tanımına girer.
• Kasten öldürme, işkence ve acımasız ve zalimce muamele suçtur; hapis cezası öngörülür.
• Dövme, aç ve susuz bırakma, zarar veren yiyecek ya da madde verme gibi fiillere idari para cezası verilir.
• İdari para cezasını belediye değil, Tarım ve Orman Bakanlığı ya da yetki devrettiği mülki amir verir.
• İhbar kolluğa ya da Cumhuriyet başsavcılığına yapılabilir; suçüstü dışında soruşturma, il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünün yazılı başvurusuna bağlıdır.

Bu yazı genel çerçeveyi anlatır. Bir fiilin hangi yasağa girdiği, suç mu kabahat mi sayılacağı ve kime bildirileceği, olayın koşullarına ve eldeki bilgilere göre değerlendirilir.

Yazı 7 Ekim 2026 tarihinde yürürlükte olan mevzuata göre hazırlanmıştır. Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği çerçevesinde, yalnızca bilgilendirme amacıyla yayımlanır. Bu metin genel bilgilendirme amaçlı bir değerlendirme olup, somut olaya ilişkin hukuki danışmanlık niteliği taşımaz.